Dành cho sinh viên, nghiên cứu viên và các nhà khoa học trẻ bắt đầu hành trình công bố khoa học
Bạn vừa hoàn thành một bài nghiên cứu. Bạn hào hứng và muốn gửi đi ngay.
Tuy nhiên khi tìm kiếm “Academic journal submission”, bạn rơi vào một mê cung: Web of Science, Scopus, Q1, Impact Factor, APC, Open Access, Predatory journal…
Đồng cảm với những bỡ ngỡ đó của các bạn sinh viên, nghiên cứu viên và các nhà khoa học trẻ, bài viết này sẽ giúp bạn đi qua mê cung đó theo thứ tự - từ câu hỏi đầu tiên đến quyết định cuối cùng.
PHẦN 1 - HIỂU RÕ MỤC TIÊU TRƯỚC KHI CHỌN TẠP CHÍ

Trước khi chọn tạp chí, tác giả hãy tự trả lời 4 câu hỏi này:

① Mục đích xuất bản (publish) của bạn là gì?

• Tốt nghiệp/bảo vệ luận án → tuân thủ tiêu chí của trường, cần tham vấn người hướng dẫn trước.
• Xây dựng hồ sơ học thuật dài hạn → ưu tiên chất lượng, uy tín hơn tốc độ.
• Chia sẻ kết quả nhanh → cân nhắc preprint hoặc open access.

② Ngân sách của bạn là bao nhiêu?

Nhiều tạp chí uy tín thu phí xuất bản (APC- Article Processing Charge) từ vài trăm đến vài nghìn USD. Một số tạp chí miễn phí hoàn toàn. Biết ngân sách trước để không mất thời gian nhắm vào những tạp chí không khả thi.

③ Bạn cần kết quả trong bao lâu?

Quy trình peer review ở tạp chí uy tín thường mất 3–12 tháng, thậm chí lâu hơn. Nếu bạn đang chạy deadline tốt nghiệp, thời gian này là yếu tố không thể bỏ qua.

④ Đối tượng bạn muốn tiếp cận là ai?

Cộng đồng chuyên ngành hẹp → chọn tạp chí chuyên biệt. Độc giả liên ngành rộng → chọn tạp chí đa lĩnh vực hoặc có open access để tăng visibility.

PHẦN 2 - CÁC CHỈ SỐ VÀ HỆ THỐNG XẾP HẠNG CẦN BIẾT

📌 Impact Factor (IF)

Do Clarivate công bố trong hệ thống Journal Citation Reports (JCR). Chỉ số này đo số lần trung bình một bài báo trong tạp chí được trích dẫn trong 2 năm. IF cao đồng nghĩa với việc tạp chí được đọc và trích dẫn nhiều trong ngành. Nhưng: IF không nên là tiêu chí duy nhất. IF của các ngành khác nhau và không thể so sánh trực tiếp. Một tạp chí  có chỉ số IF 2.0 trong Toán có thể uy tín hơn IF 5.0 trong ngành khác.

📌 Quartile - Q1, Q2, Q3, Q4

Tạp chí được xếp hạng theo quartile trong từng lĩnh vực, dựa trên SCImago (SJR) hoặc Journal Citation Reports (JCR). Q1 = top 25% tạp chí trong ngành; Q2 = 25–50%; Q3 = 50–75%; Q4 = 75–100%. Ở Việt Nam, nhiều chương trình đào tạo tiến sĩ yêu cầu tối thiểu Q2 hoặc Q1- kiểm tra quy định của trường bạn.

Hãy nhớ số càng thấp độ khó càng cao nhé.

📌 Web of Science vs Scopus

Web of Science: Danh mục uy tín hơn, khó vào hơn, được nhiều hội đồng khoa học Việt Nam công nhận cao hơn. Scopus có độ bao phủ rộng hơn Web of Science, vẫn được công nhận rộng rãi, dễ tiếp cận hơn cho nhà nghiên cứu mới. Lưu ý: Một tạp chí có thể nằm trong cả hai hoặc chỉ một hệ thống.

📌 CiteScore

Chỉ số của Scopus, tính trung bình trích dẫn trong 4 năm  - ổn định hơn IF nhưng ít được dùng làm tiêu chí chính thức.

PHẦN 3 - QUY TRÌNH CHỌN TẠP CHÍ TỪNG BƯỚC

Bước 1: Xác định “cộng đồng học thuật” của bài bạn

Liệt kê 10–15 bài báo quan trọng nhất trong phần tài liệu tham khảo của bạn. Những bài đó xuất hiện ở tạp chí nào nhiều nhất? Đó thường là những tạp chí phù hợp nhất với nghiên cứu của bạn  - vì cộng đồng độc giả của những tạp chí đó chính là những người sẽ quan tâm đến công trình của bạn.

Bước 2: Dùng công cụ gợi ý tạp chí

Một số công cụ miễn phí giúp bạn tìm tạp chí phù hợp dựa trên tiêu đề và abstract:

ü     Elsevier Journal Finder (elsevier.com/journal-finder) - cho hệ thống Elsevier

ü     Springer Journal Suggester (springernature.com/gp/authors/journal-suggester)

ü     Wiley Journal Finder

ü    Jane (Journal/Author Name Estimator) - jane.biosemantics.org - đặc biệt hữu ích cho y sinh học

ü     Scimago Journal Rank (scimagojr.com) - tra cứu ranking và quartile

Nhập tiêu đề + abstract → nhận danh sách gợi ý → lọc theo tiêu chí của bạn.

Bước 3: Đọc kỹ “Aims and Scope”

Đừng chỉ xem tên tạp chí  - đọc kỹ "Aims and Scope" trên trang web của họ. Một nghiên cứu về hành vi người tiêu dùng có thể phù hợp với tạp chí Marketing, Psychology, hoặc Behavioral Economics - mỗi tạp chí sẽ yêu cầu framing khác nhau. Nếu bài báo của bạn không nằm trong phạm vi, ban biên tập sẽ từ chối bài ngay từ vòng sơ loại mà không gửi đi phản biện.

Bước 4: Kiểm tra 5 điều trước khi nộp bài

✅ Tạp chí có trong danh mục Web of Science/Scopus không? → Kiểm tra tại master journal list của Web of Science hoặc Scopus source list

✅ Thời gian review trung bình là bao lâu? → Xem trên trang "About the journal" hoặc tra cứu tại SciRev.sc

✅ APC là bao nhiêu? Có waiver không? → Xem mục "Open access" hoặc "Publication fees"

✅ Tỉ lệ chấp nhận (acceptance rate) là bao nhiêu? → Tạp chí top thường công bố con số này; tỉ lệ 5–15% là bình thường ở Q1

✅ Có phải tạp chí predatory không? → Kiểm tra tại Beall's List hoặc xem dấu hiệu nhận biết ở Phần 6

Bước 5: Đọc 2–3 bài gần nhất được công bố

Điều này cho bạn hiểu: mức độ chuyên sâu được kỳ vọng là gì, độ dài và cấu trúc thông thường, và giọng văn học thuật của ngành đó trông như thế nào. Nếu bài của bạn lạc điệu hoàn toàn với những bài đã publish, đó là tín hiệu cần điều chỉnh hoặc chọn tạp chí khác.

PHẦN 4 - OPEN ACCESS: CƠ HỘI VÀ RỦI RO

Open Access là gì?

Bài báo được publish theo dạng open access có thể đọc miễn phí bởi bất kỳ ai - không cần subscription. Điều này tốt cho visibility và impact thực sự của nghiên cứu.

Gold Open Access

Bài được publish open access ngay từ đầu. Tác giả thường trả APC. Ví dụ: PLOS ONE, Frontiers, Nature Communications. Lưu ý: APC của các tạp chí này dao động từ $1,500 đến $11,000 - kiểm tra kỹ trước khi submit.

Green Open Access

Tác giả submit vào tạp chí truyền thống (không open access), nhưng được phép đăng preprint hoặc accepted manuscript lên kho lưu trữ mở như PubMed Central, institutional repository, hoặc arXiv. Chi phí thấp hoặc miễn phí, nhưng có embargo period (thường 6–24 tháng).

Diamond Open Access

Miễn phí cho cả tác giả lẫn độc giả - thường được tài trợ bởi tổ chức học thuật hoặc chính phủ. Ngày càng phổ biến hơn ở châu Âu.

Hybrid Journal

Tạp chí subscription truyền thống nhưng cho phép tác giả trả thêm phí để bài mình open access. Được coi là kém hiệu quả về chi phí nhất - tránh nếu có thể.

PHẦN 5 - CÁCH TRA CỨU DANH MỤC TẠP CHÍ QUỐC TẾ

1/ Để kiểm tra tạp chí có thuộc danh mục SCIE/SCI, SSCI, AHCI, ESCI hay không, tác giả truy cập đường dẫn: http://mjl.clarivate.com/

 2/ Để kiểm tra tạp chí có thuộc danh mục Scopus hay không, tác giả truy cập đường dẫn https://www.scopus.com/sources

3/ Để tra danh mục tạp chí ABS, tác giả truy cập đường dẫn:

https://charteredabs.org/academic-journalguide-2018-view

4/ Để tra danh mục tạp chí ABDC ABDC Journal Quality List là danh mục các tạp chí chất lượng của Hội đồng Trưởng khoa Kinh doanh các trường đại học Úc (Australian Business Deans Council). ABDC có 4 hạng: A*, A, B, C. Các tạp chí có hạng A* sẽ có chất lượng tốt nhất, tiếp đến là các tạp chí có hạng A, B, và cuối cùng là C.

Để kiểm tra, tác giả truy cập đường dẫn https://abdc.edu.au/research/abdc-journal-list/

5/ Danh mục nhà xuất bản quốc tế có uy tín Các tạp chí được xuất bản bởi một số nhà xuất bản sau đây thường cũng sẽ là các tạp chí uy tín như: Springer; Elsevier; Wiley-Blackwell; Taylor and Francis; Sage; Oxford University Press; Cambridge University Press; Emerald; Macmillan Publishers; Inderscience Publishers; Edward Elgar Publishing; Degruyter; World Scientific... Ngoài ra, các nhà xuất bản của 100 trường đại học hàng đầu thế giới theo xếp hạng của Times Higher Education World University Rankings (THE) do tạp chí Times Higher Education (Anh) hợp tác với Thomson Reuters bình chọn hàng năm cũng thuộc các Nhà xuất bản có uy tín;

6/ Kiểm tra thứ hạng SJR của các tạp chí quốc tế tác giả truy cập đường dẫn http://www.scimagojr.com/index.php

7/ Danh mục các tạp chí uy tín do Qũy phát triển khoa học và công nghệ quốc gia công bố, tác giả tham khảo tại đường dẫn: Ban hành Danh mục tạp chí quốc tế có uy tín áp dụng trong các lĩnh vực khoa học tự nhiên và kỹ thuật và khoa học xã hội và nhân văn - Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia

PHẦN 6 - PREDATORY JOURNALS (TẠP CHÍ SĂN MỒI): DẤU HIỆU NHẬN BIẾT

Đây là phần quan trọng nhất cho những người mới bắt đầu con đường công bố khoa học. Predatory journals thu tiền APC mà không thực sự thực hiện peer review nghiêm túc. Bài của bạn sẽ bị "chấp nhận" trong vài ngày  - đó chính là dấu hiệu đầu tiên.

🚩 Dấu hiệu cảnh báo:

Nhận email mời submit "vì bạn là chuyên gia trong lĩnh vực" trong khi bạn chưa từng publish gì. Tên tạp chí cố tình gần giống tạp chí uy tín (ví dụ: "International Journal of Science" thay vì "Science"). Thời gian từ submit đến accept chưa đến 1–2 tuần. Website tạp chí có lỗi ngữ pháp, thiếu thông tin ban biên tập rõ ràng, hoặc liệt kê editorial board toàn người không tồn tại. Impact factor tự công bố mà không có trong JCR. APC được yêu cầu thanh toán ngay sau khi submit, không phải sau khi chấp nhận.

✅ Cách kiểm tra nhanh: Để tra cứu tạp chí săn mồi nhà khoa học tra cứu theo đường dẫn:

https://beallslist.net và https://predatoryjournals.com/

Quy tắc vàng: Nếu bạn không chắc - hỏi người hướng dẫn hoặc một nhà nghiên cứu có kinh nghiệm trước khi trả bất kỳ một đồng phí nào.

PHẦN 7 - CÁC DỊCH VỤ HỖ TRỢ XUẤT BẢN: DÙNG ĐÚNG CÁCH

① Dịch vụ hiệu đính ngôn ngữ (Language Editing)

Nếu bạn viết bằng tiếng Anh nhưng không phải người bản ngữ - đây gần như là bắt buộc trước khi submit lần đầu. Tạp chí Q1 sẽ desk-reject nếu chất lượng tiếng Anh quá kém dù nội dung tốt.

Dịch vụ được nhiều tạp chí Elsevier, Wiley, Springer công nhận: Editage, Enago, American Journal Experts (AJE), Wiley Editing Services. Giá dao động: $100 - $400 tùy độ dài bài. Một số tạp chí open access có chương trình hỗ trợ tác giả từ nước đang phát triển - kiểm tra mục "Author support" trên website tạp chí.

② Dịch vụ kiểm tra đạo văn (Plagiarism Check)

Sử dụng iThenticate hoặc Turnitin trước khi submit. Hầu hết tạp chí uy tín sẽ chạy kiểm tra này  - bạn nên tự kiểm tra trước để biết similarity index của mình là bao nhiêu. Ngưỡng thường được chấp nhận: dưới 15–20% overall, không có đoạn nào quá 3–5% từ một nguồn duy nhất. Lưu ý: Trích dẫn đúng cách không phải đạo văn - nhưng copy nguyên văn dù có trích dẫn vẫn có thể bị flag.

③ Dịch vụ thống kê và phân tích dữ liệu

Nếu bạn không chắc về phương pháp thống kê  - đừng để reviewer phát hiện. Có thể nhờ: chuyên gia thống kê tại trường, statistical consulting services, hoặc collaborator có chuyên môn. Một số tạp chí y sinh yêu cầu statistical review riêng biệt.

④ Preprint Servers - Đăng trước khi publish chính thức

Preprint là bản chưa qua peer review, được đăng công khai để cộng đồng đọc và phản hồi trước khi bạn submit tạp chí. arXiv - Toán, Vật lý, CS, Kinh tế. SSRN- Xã hội học, Luật, Kinh tế, Quản trị. bioRxiv/medRxiv - Y sinh học. OSF Preprints - Đa ngành.

Lợi ích: Establish priority (timestamp ý tưởng của bạn), nhận feedback sớm, tăng visibility trong khi chờ review. Rủi ro: Một số tạp chí không nhận bài đã đăng preprint - kiểm tra policy trước.

⑤ Research Profile - Xây dựng ngay từ bài đầu tiên

Tạo profile trên: ORCID (orcid.org) - ID duy nhất cho nhà nghiên cứu, bắt buộc ở nhiều tạp chí. Google Scholar (Google Scholar) - tự động index sau khi publish. ResearchGate - kết nối với cộng đồng, upload preprint hoặc accepted manuscript. Academia.edu - ít phổ biến hơn nhưng có traffic tốt trong một số ngành.

Lời kết: Từ chối - Rejection không có nghĩa là nghiên cứu của bạn không có giá trị. Nó có nghĩa là bạn cần tìm đúng tạp chí hơn, hoặc trình bày rõ hơn tại sao nghiên cứu của bạn quan trọng. Hầu hết những bài báo được trích dẫn nhiều đều bị từ chối ít nhất một lần.

Xuất bản khoa học là một hành trình dài hạn.

Hãy chọn đúng tạp chí, chuẩn bị kỹ lưỡng, và bắt đầu bài công bố đầu tiên của mình một cách chiến lược.

Chúc bạn publish thành công.

(Nguồn tham khảo: Facebook: Thao Bui- Facebook)